Dirigent Marcel Nicolajevich Verhoeff

Marcel N. Verhoeff, geboren in 1956, krijgt op 6-jarige leeftijd zijn eerste pianolessen van zijn vader. Vanaf 1975 studeert Marcel solozang aan het Koninklijk Conservatorium te Den-Haag, bij de pedagoog Herman Woltman. Deze opleiding zet hij voort bij Aafje Heynis en vervolgens aan het Conservatoire Royal te Brussel bij Louis Devos. Naast deze opleiding studeert hij koordirectie bij Jan Eelkema en orkestdirectie bij Fernand Terby, Kenneth Montgomery, Antoni Ross-Marba en later bij Anton Kersjes. Laatstgenoemde wordt vanaf dat moment voor jaren zijn coach.

In 1975 dirigeert Marcel Verhoeff zijn eerste koor. Na een aantal succesvolle concerten met voornamelijk Russische muziek, brengt hij op uitnodiging van de Russische en Nederlandse regering in 1987 een eerste studiebezoek aan de vroegere Sovjet-unie. Dit bezoek zal voor een groot gedeelte zijn carrière gaan bepalen. Een gevolg van deze reizen is de eervolle uitnodiging om in 1990, ter gelegenheid van het tsjaikovski herdenkingsjaar (150 jaar geleden geboren), het groot Russisch Academisch Staatskoor Alexander yurlov Capella te dirigeren.

De samenwerking tussen koor en dirigent krijgt later een vervolg met een succesvolle concerttournee door geheel Nederland. Ook gastdirecties bij o.a. het Symfonie orkest van Sint-Petersburg – samen met de legendarische pianiste Tatjana Nicolaeva in een uitvoering van Tsjaikovski’s 2e pianoconcert – zijn het gevolg van optredens in Rusland. In 1993 volgt zijn benoeming tot chef-dirigent van ‘the Male Voices of Bulgaria’ in Sofia.  Met dit koor maakt hij een aantal indrukwekkende Cd-opnamen in de Alexander Njevski Kathedraal te Sofia.  Deze Cd’s zijn eveneens op het label Koch-Schwann verschenen. In hetzelfde jaar neemt hij de Vespers op. 39 van Sergeij Rachmaninov op, met het States Academic Male- and Boys Choir of Moscow. Rachmaninov heeft deze Vespers geschreven voor jongens- en mannenstemmen, het is de eerste keer dat een opname plaats heeft gevonden met jongens- en mannenkoor. In oktober 1993 wordt Marcel Verhoeff aangesteld tot officier van het Kozakkenregiment in de plaats Krasnodar in zuidelijk Rusland. Aansluitend volgt de benoeming tot chef-dirigent van het Don KosakenChor Russland. Inmiddels heeft Marcel Nicolajevich Verhoeff met deze ensembles verschillende tournees en CD-opnamen gemaakt. Sinds 1997 is Marcel Verhoeff regelmatig verbonden als gastdirigent aan de Roemeense Staatsopera in Cluj-Napoca, de Staats Philharmonie Moldova te Iași (Roemenië), en de Staatsopera van Moldavië.

In september 2000 en oktober 2001 is Marcel Verhoeff te gast bij de Staatsphilharmonie te Iași, Roemenie,  alwaar hij met heel veel succes een opera gala-avond dirigeert. Naar aanleiding van een groot open-Air concert,  onder de titel: ‘Midsummernightconcert’ in het kader van 750-jaar Breda - samen met het Koninklijke Breda’s Mannenkoor, het koor van de Philharmonie uit Wroclaw, tal van internationaal bekende vocale solisten en de Koninklijke Militaire Kapel van de Nederlandse Landmacht - is hij destijds door laatstgenoemd ensemble gevraagd als gastdirigent. In mei 2012 dirigeerde Marcel de Wereldpremière van “the Flood” gecomponeerd door de Nederlandse componist Douwe Eisenga tijdens een bijzonder concert in de Philharmonie van Iași (Ro) met solisten en het Staats Philharmonisch koor en orkest “Moldova”. Dit concert werd live uitgezonden door de Roemeense Staatsradio. 

Interview met Marcel N. Verhoeff

Je reist beroepsmatig veel en al meer dan 20 jaar werk je in Rusland. Dat is al een lange tijd. Wat is je verbondenheid met dit land?

Reizend door de wereld ervaar ik vaak mooie en vooral emotionele momenten. Een van mijn vaste reisdoelen is inderdaad Rusland met zijn enorme historie, prachtige steden, mooie natuur en vooral mensen vol emotie. Het is thuiskomen. Inmiddels ben ik meer dan 20 jaar hier kind aan huis, en toch ook weer niet. Rusland verandert, Rusland leeft, Rusland is een uitdaging.  Ik zou er een boek over kunnen schrijven hoe boeiend en indrukwekkend dit land is. Het verschil met 20 jaar geleden is ongelofelijk. Iemand die Moskou of St. Petersburg 20 jaar geleden voor het laatste heeft bezocht zal nu zijn ogen uitkijken in deze geweldige metropool met enorme energie. Die energie voel ik ook bij mijn musici. De passie, emotie en innerlijke kracht roert mij vaak tot tranen. Ik ben dan ook enorm bevoorrecht dat ik met deze musici over de hele wereld mag werken.

Het Don KosakenChor Russland is inmiddels niet meer weg te denken op de internationale podia. Maar een Nederlandse dirigent met een professioneel Russisch ensemble? Hoe werken jullie samen? 

Muziek is een internationale taal die culturen met elkaar verbindt. In Rusland voel ik me thuis en ben een Rus onder de Russen. het is dan ook niet vreemd dat er na een jarenlange samenwerking een hechte vriendschap is ontstaan tussen de vocalisten van het Don KosakenChor Russland en de instrumentalisten van het Soloists Ensemble “Philharmonia”. Ook is er een hechte vriendschap met de solisten, zoals met Evgeny Polikanin.

Naast de intensieve muzikale samenwerking is er altijd tijd om met elkaar, vergezeld van een wodka, blini en andere Russische lekkernijen, te filosoferen over het leven, de politiek en alles wat je met vrienden deelt. Vaak zijn dit avonden  vol emotie zoals ook beschreven in de boeken van Tolstoj, Leskov en andere grote Russische schrijvers. ook wanneer wij op tournee zijn wordt altijd ruimte gecreëerd om heerlijk met elkaar te dineren. Zo herinner ik mij nog een schitterende zomermiddag in mijn tuin in Zeeland. Ik woon in een rustig dorpje, midden in het centrum en tijdens een korte zomertournee hebben mijn vrouw en ik het koor, het ensemble, vrienden en buren uitgenodigd om bij ons in de tuin te genieten van het Zeeuwse leven. Dat zijn momenten die je in je hart draagt.

Geweldig, nu heb je het over die vriendschap,  dat stralen jullie ook uit op het podium. Hoe bereiden jullie het repertoire voor?

In die vriendschappelijke omgeving ontstaan creatieve processen. De onuitputtelijke bron onbekende Russische muziek is voor ons dan iedere keer een uitdaging. het is heerlijk om gezamenlijk nieuw repertoire te ontdekken en hiermee nieuwe artistieke programma’s op te stellen. Wij hebben ons als doel gesteld om de schat aan onbekende Russische muziek in het Westen te vertolken. Naast werken van – in het Westen – minder bekende Russische componisten, zoals Pachmutova, Schwesnikov, orbelian, Solojev en Sviridov worden door de zangers en instrumentalisten, maar ook vanuit de bibliotheken van conservatoria uit Moskou en Krasnodar (red. Russische stad aan de rivier de Don en bolwerk van Kozakken) interessante onbekende composities aangereikt. Deze worden dan authentiek uitgevoerd of in samenwerking met Russische musici, speciaal voor dit koor en ensemble, bewerkt. Een van de grootste arrangeurs op dit gebied is Valery Elchick een virtuoos op zijn balalaika en samen met hem worden veel arrangementen geschreven. Door een juiste balans te vinden tussen het oude bekende repertoire en het nieuwe repertoire zijn de concerten buitengewoon toegankelijk voor een breed publiek.

Is er veel verloop bij de musici in het koor en ensemble of ga je altijd met een vaste groep op tournee?

Er is niet veel verloop in het koor maar je kan de werkwijze van dit koor vergelijken met het samenstellen van een voetbalelftal, waarvan de dirigent de coach is. Er staan zo’n 28 musici op het podium maar het koor is groter. Per tournee, worden de zangers geselecteerd en wel op basis van het uit te voeren repertoire en natuurlijk conditie, want een omvangrijke tournee is echt topsport. Jaarlijks worden er ook audities gehouden om zo de kwaliteit van koor en ensemble te waarborgen, niet alleen te waarborgen maar jaarlijks wordt ook de lat hoger gelegd. Dit zie je terug in de keuze van het repertoire, de arrangementen en natuurlijk ook de musici.

In de pers hebben wij mogen lezen dat je de prestigieuze prijs Rus Prix Award 2012 hebt ontvangen, een hele eer natuurlijk.

Inderdaad werd ik verrast en heb deze prijs in ontvangst mogen nemen op 1 juni 2012. Er waren  meer laureaten waren, waaronder Thymen Kouwenaar, cultureel attaché van de Nederlandse Ambassade in Moskou;  Mark Rutte, Minister-President; Summa groep & De Haven van Rotterdam;  Royal Philips Electronics & Electron. Het aardige was dat de laureaten werden toegesproken vanuit de ruimte door André Kuipers die zelf in 2004 ook de Rus Prix Award in ontvangst mocht nemen. Deze Award opent ook gelijk veel deuren, waardoor er nog meer mogelijkheden ontstaan en het creëert ook nieuwe markten voor koor en ensemble.

Zo te merken ben je nog lang niet uitgekeken op de samenwerking met dit, inmiddels wereldberoemde, koor, toch?

Nee zeker niet en het fijne is dat alles alleen maar verder groeit. Zo hebben wij nu een wintertournee met ca. 50 concerten en gaan wij – na even een rustperiode – weer verder met concerten in onder andere Israël, Turkije en Cyprus. Daarnaast zijn er nog veel mooie projecten in ontwikkeling, maar daarover later. Daarnaast zullen in de nabije toekomst samenwerkingen worden aangegaan met andere artiesten. Een cross-over met een aantal bekende popartiesten is nu in voorbereiding en zie daar erg naar uit.

De nieuwste cd ‘A Russian Romance’ bevat ook veel werken die in het Westen niet bekend zijn. Het is schitterend repertoire, erg mooi opgenomen en prachtig zuiver en intens gezongen. Ook de instrumentale gedeelten zijn zeer virtuoos en van hoogprofessioneel gehalte. De emotie en kracht spat ervan af.

Dank voor dit compliment. Wij doen ons best en vinden het heerlijk om elke avond weer de theaters en concertzalen te vullen met Russische klanken omdat wij dit doen vanuit liefde voor het vak. Het is dan ook heerlijk om te zien dat het publiek de zaal verlaat met een glimlach. Wanneer wij in staat zijn om de muziek vanuit ons hart te laten spreken en dit ook zo bij het publiek ontvangen wordt dan is onze missie geslaagd. Overigens is het wel aardig om te melden dat het ‘nieuwe‘ repertoire ook enorm aanslaat in Rusland zelf. Wij merken dat bijvoorbeeld tijdens onze concerten in Dom Muzika te Moskou.